Octobre 5, 2006

BM Baguio: "Ikanselar ang Mining Permit sa TVIRD"

Second District Board Member Edgar Baguio nanawagan sa tanang sector sa katilingban nga nagpakanabana sa pagprotiher sa kinaiyahan nga maghiusa aron hangyuon ang gobiyerno nga ikanselar ang Mining Permit/License nga gi-isyu sa large scale mining company particular ang TVI nga nakabase sa Canatuan Siocon, Zamboanga del Norte ug amendahan o kaha e-revise sa kongreso ang Philipine Mining Act of 1995 kay ang mga langyaw’ng kapatilista lamang ang nabulahan sa gihakot niining bahandi samtang nagbilin kinig dakong kadaut dinhi sa atong dapit.

Mao kini ang gipalanog nga pamahayag ni Board Member Baguio atol sa Mining Forum nga naghis-got kabahin sa “Responsible Mining Through Sustainable Development and Local Governance” nga gipasiugdahan sa Depart-ment of Environment and Natural Resources-Mines Geosciences Bureau-IX nga gitambayayongan sa kagam-hanang probinsyal nga gipahigayon niadtung Hu-webes sulod sa Zamboanga del Norte Convention and Exhibition Center ning dakbayan sa Dipolog.

Matud ni Baguio, ang matag pilipino nagtamod sa prinsipyo sa usa ka ‘preamble’ sa soberinya ug sa konstitusyon. Gimugna sa Ginoo ang tawo ug sa tanang mga butang sa kalibutan nga dili panamas-tamasan. Ang matag pilipinhon adunay katungod nga mahigugma ug mopangga sa iyang kaugalingong nasud.

Sumala pa niya ang nahitabo karon, ang mga langyaw’ng kapitalista nga naghakot ug bahandi sa atong kinaiyahan midala sa ilang mineral production ngadto sa ilang nasud ug gibaligya sa gawas imbes kini maoy gamiton sa gobiyerno sa pilipinas aron mouswag ang currency value sa world market. Hinungdan nga ang mining operation nga gipatigayon dinhi sa atong dapit dili “sustainable mining for sustainable development of the Filipino community.”

Matud ni Baguio, ang atong batakang balaod naghisgot sa pagpreserbar sa atong rekursos naturales ug sa patrimonya alang sa umalabot nga henerasyon. Apan ang nahitabo, giguba ang patrimonya nga atong gitamdan diha sa konsti-tusyon pinaagi sa pagtugot sa mga langyaw’ng kapita-lista nga makapahigayon ug open pit mining operation diin gihikawan sa ilang katungod ang nagsunod nga henerasyon. Sumala pa sa bokal, ang bahandi sa kinaiyahan nga anaa karon dinhi sa atong dapit maoy kabilin nga butang nga ang tanang pilipinhon adunay katungod atubangan diha sa panultihon “the welfare of the people is the supreme law.”

Gipasabot ni Baguio nga ang pagkotkot sa rekursos naturales usa lamang ka pribilihiyo pinaagi sa pahatag niini ug permit or license ngadto sa mga kapitalista. “Being a privilege, it is not demandable as a right. It may, or may not be granted by the state. If not granted, no right is violated, no law is transgressed. Tungod niini, ang DENR o kaha ang republika sa pilipinas dili mahimong kasohan sa TVI o kaha sa tanang mining firm sa dili paghatag ug mining permit para sa ilang mining operations kay kini usa man lang ka pribilihiyo. Apan kon ang gobiyerno mohatag ug permiso nga maoy hinungdan sa pagkaguba sa atong patrimonya pinaagi sa pagbungkag sa nahibiling bahandi sa kinaiyahan, ang natural nga katungod sa mga katawhan maoy gilapas, nagkanayon si Baguio.

Matud niya, samtang ang mining act of 1995 gideklarar sa Korte Suprema nga usa ka ‘constitutional’, apan ang katungod sa mga katawhan nga gihikawan sa ilang pagsupak nahimo nang usa ka ‘unconstituional’. Ang korte dili lamang maoy ‘forum’ aron mapadayag sa mga katawhan ang ilang hugtanon nga pagsupak. Gikinahanglan mopatigbabaw ang kamatuoran kay mao lamang kini ang maghatag ug kagawasan sa tanang katawhan.

Sumala pa ni Baguio, ang open pit mining sama sa gihimo sa TVI sa Canatuan sa pagkatinuod, kini usa ka ‘disastrous to the environment,” kay tanang bungtod ug sa mga lunhaw’ng tanom niini ang pagabungkagon. Ang pagpabalik sa nabungkag nga yuta ug sa tanang tanaman nga nagabarog niini ang dili na mobalik sa iyang orihinal nga katahum pinaagi sa rehabilitasyon lamang bisan pa sa binilyon nga salapi nga gamiton niini. Si Baguio nagkanayon nga dili ikalimod karon nga ang suba sa Siocon nakasinati na ug kadaot agi sa mibanlas nga yuta gikan sa mining area.

Iyang gihimong ehimplo ang nasinati sa mga katawhan sa Sibutad diin ang Philex Mining nag-operate sa pagmina nga nagbilin ug dakong kadaot sa kadagatan. Mao usab kini ang nasinati sa ubang mga nasud sama sa Africa human sa pagmina, dakong distroso ang gibilin. Tungod niini, si Baguio nagkanayon nga ang tibuok Zamboanga del Norte nag-atubang ug hulga sa ‘environmental distruction or disturbance’ sa open pit mining.

Sa maong forum, natingala si Baguio ngano nga ang mga personahe lamang sa TVI ang nakatam-bong samtang wala ang ubang large scale mining firm nga sa pagkatinuod, dili lamang kining kompaniya maoy interesado nga makahakot ug bahandi sa kina-iyahan dinhi sa probinsya sa Zamboanga del Norte. Si Board Member Baguio nanawagan sa tanang katawhan ug sa tanang sector sa komunidad nga nagpakabana nga maghiusa aron supakan ug babagan ang paghatag ug mining privileges ngadto sa large scale miners. Idemenda ang pagsuspenso sa giproseso nga MPSA kon Mineral Permit Signing Agreement og sa tanang large scale mining privileges ug ngadto sa kongreso nga i-repeal o kaha e-review ang general mining act of 1995 alang sa posibling revision pinasubay sa nationalistic provision sa konstitusyon. (The New Nandau, Vol. XV No.14)

Credits: The New Nandau is a member of the Publishers Association of the Philippines (PAPI). Editorial office is located at 076 Quezon Avenue, Dipolog City with Tel. No. (065) 212-3794; Cell No. +639205201041

*

Gob. Lando Yebes 2006 Most Outstanding Public Servant sa CSC

Atol sa kasalulogan sa ika-106 nga anibersaryo sa pagtukod sa Civil Service Commission niadtong Septiembre 28, ning tuig didto sa Zamboanga State College of Marine Science and Technology, Dakbayan sa Zamboanga, si Gobernador Rolando E. Yebes ning lalawigan sa Zamboanga del Norte ang gihatagan ug pasidungog isip Most Outstanding Public Servant sa tuig 2006.

Ang maong pasidungog nga gitunol atol sa maong kasaulogan nga nagdala sa tema: “Searching for Region 9’s Best”, gibasi sa maong Commission sa ilang nakitang sustenidong paninguha sa gobernador sa pagpaangat sa kalidad sa kahimtang sa iyang katawhan pinaagi sa paglusad niya sa Poverty Mapping Program, usa ka pasiunang inisyatibo kon lakang sa pag-os-os sa kawad-on ug programa nga nag-ila sa mga banay nga kabus ug ni kadtong angayan nga mahatagan ug pinakaunang pagtagad. Sumpay pa sa Civil Service Commission, ang maong programa ni Gobernador Yebes epektibong nakamugna ug oportyonidad para sa patas nga pagpaambit sa serbisyo sa kagamhanan.

Nakita usab sa maong Commission nga si Gobernador Yebes ang unang gobernador sa rehiyon nga milusad sa Provincial Health Care Assistance Program nga naghatag ug libring serbisyo sa tambalanan nga naglangkob sa pagpang-opera, libring medisina sa tanang napulo ka mga tambalanan nga gipinag-iyahan sa Kagamhanang Probinsyal.

Basihanan usab sa Civil Service Commission sa paghatag sa maong pasidungog ngadto ni Gobernador Yebes mao ang iyang makusganong tinguha sa pagtukod sa bag-ong Zamboanga del Norte Hospital nga may kapasidad nga 200 ka mga higdaanan nga gitukod pinaagi sa bond floatation nga nagbalor ug tulo ka gatos milyones ka pesos. Pinaagi usab sa suporta sa naglain-laing pundok, nakita usab sa Commission ang malampusong pag-lobbie ni Gobernador Yebes pabor sa makanunayong imposasyon sa total log ban dili lang dinhi sa atong lalawigan kon dili sa tibuok nasud. Panapus pa sa titik nga gipatik sa plake sa pasidungog nga gihatag ngadto sa gobernador, ang Commission malipayong misugilon nga si Gobernador Rolando E. Yebes ang usa ka lider nga tinuoray nilang gipangita ug gidayeg.

Sumala pa sa reaksyon nga nakuha ning pamantalaan gikan sa tigpaniid sa local nato nga politika, ang maong gitunol nga pasidungog sa Civil Service Commission ngadto ni Gobernador Yebes usa ka tinuod nga salamin o linugdangan sa iyang maayong binuhatan dinha na sa natad sa serbisyo sibil, ug nga kini gipunting para sa kinabag-ang kaayuhan ug interes sa iyang katawhan.

Kahinumduman nga sa survey nga gihimo niadtong milabay’ng tuig 2005 nga gihimo sa National Economic Development Authority, mipakita ug pagtaas ang ang-ang sa Gross Regional Domestic Product ang Rehiyon Nueve diin si Gobernador Lando Yebes ang naglingkod isip Chairman sa RDC kon Regional Executive Council niini, kompara sa resulta sa survey nga gihimo sa National Statistical Coordinating Board kon NSCB sa tuig 2003, diin si Gani Amatong pa ang gobernador sa lalawigan sa Zamboanga del Norte, nga mitala niini nga numero unong probinsya nga pinakapurdoy sa Pilipinas — resulta nga gipagawas sa NSCB ning tuiga panahon nga naglingkod na si Lando Yebes isip gobernador.

Gawas pa, dili lang kay himsug karon ang panudlanan sa atong lalawigan nga si Gobernador Lando Yebes na ang nagdala sa renda sa iyang pangagamhanan, kon dili, daghan usab sa atong katawhan ang nakatagamtam ug benepisyo gikan sa mga daghanang proyekto ug programang pangkabuhian nga gihatud-hatag kanila sa gobernador sukwahi sa gibuhat niadtong milabay’ng administration ni Gani Amatong nga nakita sa mga local political experts nga walay pagtagad para sa kaayuhan sa iyang kabus nga katawhan, busa nagpabilin silang pordoy sa kapanahonan sa naparot nga gobernador.

Uban usab sa gihatagan ug pasidungog atol sa maong kasaulogan mao si Bise Mayor Patri Bajamunde-Chan sa Dakbayan sa Dapitan isip Regional Outstanding Lady Executive (ROLEX) dinhi sa rehiyon. Si Bise Mayor Chan gihatagan sa maong pasidungog sa Civil Service Commission tungod sa iyang punctuality sa trabaho diin siya namatikdan nga musulod ug mubiya sa tukmang oras sa adlaw nga tingtrabaho; sa iyang pagbaton ug disiplina sa trabaho ug sa trabaho sa iyang ginsakpan sa legislative branch sa dakbayan; pag-organisar sa 48 ka mga barangay sa iyang dakbayan diin ang matag miembro muhatag-amot ug tagmamiso para makakuha ug tag-P300 cash assistance ug libring hospitalisasyon; paghatag kusog sa mga kababayen-an kon women’s empowerment; ug sa iyang tinguha nga mapresebar ang sa sinundan kon heritage sa Dapitan nga nakapakusog sa daloy sa torismo. (Ten Vices) (Mindanao Star, Vol.II No.37)

*

Angelie mayor na pod sa Gutalac

Si Mayor Angelie Carloto mao na usab karoy naglingkod nga mayor sa lungsod sa Gutalac, Zamboanga del Norte. Gikonpirmar ni Mayor Mariano Candelaria, Jr. nga mikanaug siya niadtong gabii sa Martes, Setyembre 26, 2006 atubangan sa pag-insistir sa regional director sa COMELEC nga si Angelie maoy molingkod kay may gipagawas nga temporary restraining order ang korte suprema nga gipatuman sa komisyon.

Giklaro ni Mayor Candelaria sa interview nga dili gayud unta siya mokanaug kay sa iyang nakita uban sa iyang abogado kwestyonable ang order nga gihimo sa COMELEC nga gustong ipatuman nila. Gisaysay ni Mayor Can-delaria nga niadtong Agosto 18, 2006 ang COMELEC en banc mipakanaug sa iyang disisyon nga nagdeklarar kaniya nga mao gayuy matuod nga mananaug sa eleksiyon pagka mayor sa Gutalac sa tuig 2004 nga unang gidisisyon sa Regional Trial Court sa lungsod sa Liloy.

Ang maong disisyon sa COMELEC giapilar nilang Angelie didto sa korte suprema. Sa pag-apilar ni Angelie didto sa korte suprema kini nangayo ug status quo ante order kon temporary restraining order kay gipatuo niini ang labaw’ng hukmanan sa nasud nga siya pa gihapon ang naglingkud karon pagka mayor sa lungsod sa Gutalac. Kahinumduman si Mayor Candelaria miasumir sa pagka mayor sa Gutalac niadtong Pebrero 1, 2006.

Pinasikad sa pag-apilar ni Carloto sa korte suprema sila si Mayor Candelaria gipangayuan unsay ilang ika komentaryo nga kinahanglang masumitir sulod sa napulo ka adlaw gikan sa pagdawat sa order. Apan wala pa gani molibkas ang gihatag nga napulo ka adlaw alang sa pagduso sa ilang tubag ngadto sa korte suprema ang kampo ni Carloto may gipalusot na usab nga para mogawas gayud ang temporary restraining order. Gibutyag ni Mayor Candelaria sa ilang nasayran ang korte suprema wala pay gipakanaug nga TRO apan ang abogado ni Angelie nangayo ug excerpts sa minutes sa session sa labaw’ng hukmanan nga naghisgut kabahin sa TRO nga gipirmahan sa clerk of court.

Apan wala pa gayuy writ of execution nga giluwatan ang korte suprema para ipatuman ang maong TRO busa ang gibuhat sa abogado ni Angelie ang excerpts sa minutes sa session sa labaw’ng hukmanan gidala sa COMELEC ug ang komisyon na maoy mipaka-naug ug kamanduan nga ipatuman ang order gikan sa korte suprema. Matud pa ni Mayor Candelaria pag-abot ni Atty. Jay Balisado sa COMELEC nga maoy gisugo sa pagpatuman sa order gikan sa komisyon una niyang gipangayo kon aduna bay order ang korte suprema nga nagsugo sa COMELEC nga ipatuman ang ilang TRO.

Apan walay gikapakita si Atty. Balisado, diin matud pa ni Mayor Candelaria, iyaha kini gisultihan nga mokanaug lamang siya kon makapakita ang COMELEC nga aduna silay order gikan sa korte suprema nga sila ang gisugo sa pagpa-implementar. Tungod niini ang regional director sa COMELEC nga nagpakita daan ug pagpabor ngadto kang Angelie mipa-kanaug ug bag-ong direktiba nga ipatuman gayud ang TRO.  Gitataw sa mayor sa Gutalac nga wala gayud siyay laraw nga mokanaug sa puesto tungod sa kwestyonabling order gikan sa COMELEC apan tungod sa hangyo usab sa regional director sa Philippine National Police misugot na lang siya aron malikayan ang pag-ulbo sa kasamok.

Gihulagway ni Candelaria nga puerting hilak sa iyang mga supporters ug followers apan iyang gipasabot nga paaboton na lang nila ang disisyon sa korte suprema kay aduna na silay giduso nga lakang para ilibkas ang maong TRO. Migawas sa munisipyo si Mayor Candelaria sa Martes na sa gabii aron wala nay samok. Apan sa wala pa moka-naug si Mayor Candelaria gipahibawo daan niya ang mga depository banks sa Gutalac nga iyang supakan ang bisan unsa man nga pagsuway ni Angelie nga mopagawas ug pundo sa lungsod kay illegal ang paglingkud niini pagka mayor sa ilang lungsod.

Matud pa ni Mayor Candelaria ang ilang mosyon para ilibkas ang TRO gihisgutan na ug apil sa korte suprema sa ilang session niadtong Martes dungan sa paghisgut kabahin sa People’s Initiative petition diin iyang gituhuan nga mopaga-was ug paborabling mandu ang korte sulod karong semanaha. Sa nasayran si Angelie wala gayud mosaka sa munisipyo o molingkod sa buhatan sa mayor kay didto ra kini nag-opisina sa buhatan sa Municipal Social Welfare Office.

Gituhuan ni Candelaria nga ang maong aktuwasyon ni Angelie usa ka tataw nga mainipistasyon nga kwestyonable ang gisandigan niining kamanduan sa iyang pagsaka ug balik sa Gutalac. Gipahibawo daan ni Mayor Candelaria nga mopasaka gayud siya ug kasong usurpation ug uban pa batok sa mga perso-nalidad nga nagtinguha sa pag-ilog sa gahum sa illegal nga paagi. Lakip na sa gitun-an karon sa iyang abogado ang pagpasaka ug kaso batok sa regional director sa COMELEC. (Press Freedom, Vol. XVIII No. 54)

*

Napalabang atol sa regular nga sesyon sa Sangguniang Panlungsod sa Dipolog niadtong nakalabay nga Septiyembre 19 ang ordinansa nga nagapiho sa pletihan sa mga motorcab gikan sa P5  ngadto na sa P6 nga adunay peso nga usbaw.

Kini sa pagpangamahan ni Konsehal Alton C. Ratificar nga nag-amendar o nag-usab sa pipila ka seksiyon sa Ordinansa No. 05-172, serye sa miaging tuig. Ning kasamtangan, ang bag-ong Ordinansa No. 06-186 aprubado na human kini gilagdaan ni City Mayor Roberto Y. Uy niadtong nakalabay nga Septembre 22 apan wala pa kini nagapasabot nga mahimo nang mosingil o mokolekta ang mga motorcab drivers sa bag-ong taripa sa plitihan nga tag P6 tungod kay unya pa kini hingpit nga mo-epekto human kini ikamantala sulod sa makatulo ka higayon dinhi sa atong mga lokal nga pamantalaan, sigun sa gimando sa balaud.

Sigun sa nahalagdang bag-ong taripa, ang minimum nga plitihan alang sa regular nga pasahero sa motorcab mao ang P6 sulod sa city limit ug dugang 50 centavos sa matag dugang duha ka kilometros gawas sa city limit. Lakip usab sa gipaklaro ilawom ning bag-ong ordinansa nga kinahanglan gayud nga ipatuman sa atong mga motorcab drivers ang 20% nga diskuwento sa plitihan alang sa mga estudyante, senior citizens ug mga physically handicapped dinhi sa dakbayan. Alang ning mga nahisgotang pasahero,  gihusto na lang sa P5 ang ilang minimum nga plitihan aron mawala na ang kalangan sa pagsukli sa bayte centavos tungod kay mahimo na lang man nga P4.80 ang ilang pliti kon tumanon gayud ang 20% nga diskwento. Apan modugang gihapon sila sa 50 centavos sa matag dugang duha ka kilometros gawas sa city limit.

Dugang usab nga gipaklaro ilawom ning maong ordinansa nga dili pagapugson sa pagpapliti sa sobra sa minimum nga P6 ang regular nga pasahero ug P5 alang sa mga estudyate, senior citizens ug mga physically handicapped kon ang gilay-on sa pagbiyahi gikan sa gisakyan niini dili pa molapas sa 1.5 ka kilomteros bisan pa man nga milapas na kini sa gitakdang boundary sa city limit. (Dipolog CIO Press Release, ALB)

*

“Sulat sa Obispo ug kaparian, panawagan sa konsyensya ug reporma aron masumpo ang illegal nga sugal” –BM Adriatico

Gipaklaro sa Sangguniang Panlalawigan ang isyu mahitungod sa sulat ni Obispo Jose Manguiran uban sa mga kaparian sa Diocese sa Dipolog, nga naghisgut sa hiniusang panawagan sa pagsumpo niining nabaniog nga bisyo sa sugal, ilabina sa nabantog kaayo nga illegal operation sa “suertres” game dinhi sa atong probinsya. Kaniadtong Septyembre 26, 2006, ang komitiba sa Good Government and Human Rights ilawom sa pagdumala ni Hon. Anecito Darunday, mipahigayon sa usa ka Committee Hearing, aron kahatagan ug tukma nga imbistigasyon ang nasangpit nga panawagan sa kaparian, kinsa giindosar ni Hon. Edgar Baguio ngadto sa hawanan sa Sanguniang Panlalawigan.

Bisan wala tambonga sa mga kaparian ang imbitasyon sa maong Hearing gipasabot ni Hon. Cedric “Adre” Adriatico nga usa usab ka pari ug karon usa na ka Board Member sa probinsya ug sakop sa maong komitiba, nga ang “Statement of Concern sa Obispo ug Kaparian usa ka sulat panawagan sa konsyensya ug dili lang usa ka panawagan sa pagdakop sa mga dagkong isda kon “financier” sa sugal, kay may purohan usab nga ang mga gagmay’ng coordinator niini maoy mopuli sa pagka - financier.

Dugang pa ni Board Member Adre Adriatico nga kini usa ka panawagan sa kausaban, ilabi na ngadto sa mga financier sa sugal, sa otoridad ug niadtong nahitumpawak sa bisyo nga sugal. Kini nagpasabot sa usa ka pagpukaw sa tanlag sa mga kadaot nga nahimo sa sugal ug sa mga miginansya sa pagprotehir niini. Usa usab ka butang nga maoy hinungdan sa wala pagtambong sa mga kaparian sa naasoy’ng Committee Hearing mao ang pagtamod nila sa kabalaan sa sakramento sa kompisal diin kining maong mga isyu ilang nadungog diha sa maong kahigayonan. Busa angay usab kini tahuron kay ang maong mga butang gitahud man sa korte ug sa pangagamhanan.

Ang nasangapit nga kalihukan gitambongan gayud sa PNP Provincial Director nga si Police Supt. Fermendoza kauban ang mga hepe sa kapolisan sa nagkadaiyang lungsod ning lalawigan, aron kahatagan ug pagtagad ang naasoy’ng Statement of Concern nga nakakuha karon ug sentro nga atensyon sa mga pulitiko, ug sa mga ahensya sa gobyerno kinsa mao ang tuyo sa pagpapadangat sa maong panawagan. Basi sa nahimong imbistigasyon gikan sa mga bokal nga sakop sa maong komitiba, gipadayag sa mga kapolisan ang kasamtangang sitwasyon sa mga kalungsoran ug duha ka dakbayan sa Dipolog ug Dapitan subay sa nahitala nga sulat panawagan gikan sa mga kaparian. Gani si Police Supt. Fermendoza mipadayag sa gihimong paningkamot sa kapolisan aron  masumpo ang mga operasyon sa illegal nga sugal. Apan matud pa sa giluwatan nga pamahayag sa maong PNP Provincial Director, dili maganap sa ahensya sa kapolisan kung sila lang ang mohimo sa maong mga lakang.

Hinungdan nga iyang girekomendar ang hiniusang lihok sa katawhan lakip ang mga nagkadaiyang grupo, pundok ug institusyon ilabi na ang rilihiyosong sektor nga molihok usab sa tiunay nga tinguha aron sa pagsumpo niining maong illegal nga binuhatan. Gipaklaro usab sa Direktor sa kapolisan nga ang pundok sa Media angayan pod mohimo sa ilang kaakohan ilabi na diha sa ilang pagpalanog sa mga isyu sa pagsumpo niini ug ang  dili pagmantala sa mga resulta sa”numbers game” kay kini maoy nahimong gabayan usab sa nagpadayon nga operasyon sa illegal nga suertres. Usa sa mga natugpo nga sugyot gikan sa mga personahe sa maong committee hearing mao ang giluwatan ni Atty. Jing Mercado ang representante  ni Mayor Jun Jalosjos sa Lungsod sa Dapitan, nga matud pa sa maong abugado, isip katoliko nga nagtamud sa pagsalig ug respeto sa mga kaparian diha sa simbahan angayan gayud hatagan ug pagtagad ang kamatinud-anon sa namantala nga “Statement of Concern”. Busa angay usab ipakita sa gobyerno ug sa kapolisan ang tinguha nga makadakop sa mga dagkong isda kon “financier” nga maoy nagpaluyo sa mga operasyon niining illegal nga sugal.

Sumpay sa maong sugyot mao ang panawagan sa mga personahe sa kapolisan nga aron hingpit nga masumpo kining maong sugal kinahangalan wala-on usab ang operasyon sa PCSO nga Suertres Game kay kini maoy basehanan sa padayong illegal nga pagpataya sa dinhi sa atong mga kabarangayan. (Mindanao Star, Vol.II No.37)

DENR-MGB-IX “under the roof of TVI”

Ang gipakita nga pag-hatag ug pabor sa DENR-Mines Geosciences Bureau IX ngadto sa TVI Resource Philipines Inc. kon TVIRD nga nakabase sa Canatuan, Siocon, Zamboanga del Norte maoy nakahatag ug dakong pagduda sa kadaghanan nga ang maong buhatan ilawom sa pako sa maong kompaniya. Kini ang gipabati sa mga partisipante sa gipahi-gayong Mining Forum nga gitambongan sa nagkalain-laing NGO’s, Indigenous People’s kon IP’s sa Siocon Subano Association, Inc. kon SSAI, DENR-MGB-IX ug mga opisyal sa probinsya samtang bugtong lamang TVI ang gidapit sa maong kalihukan.

“Dili man to Mining Forum, TVI Forum man to” kay bugtong ang TVI raman ang gidapit sa DENR-MGB, maoy komentaryo sa mga partisipante. Natingala si Board Member Edgar Baguio ngano nga ang TVI lamang ang gidapit sa DENR-MGB nga unta ang Mining Forum nga gigastohan sa gobiyerno para sa tanang small ug large scale miners aron maghisgut kabahin sa kamahinung-danon sa pagmina pinaagi sa malungtaron nga kalamboan ug sa maayong pang-gobiyerno.

“Is the DENR-MGB is under the roof of the TVI” pangutana usab ni Ms. Vicky Jamolod, usa ka media practitioner nga kanhi kawani sa maong kom-paniya. Ang pamahayag ni Jamolod gipakgang ni Atty. Mateo, legal council sa TVI nga matud pa, usa ka serious accusation ang gipanulti niini. Laing pagduda nga ang DENR-MGB gipandongan sa atop sa TVI ang gipamahayag ni SB Member Rosenio “Banoy” Suma-linog sa lungsod sa Leon B. Postigo. Matud ni Konsehal Sumalinog, ang DENR-MGB pinaagi ni Regional Director Constancio A. Paye mi-interbener sa ilang gi-aprobahan nga resolusyon nga hugtanong nagsupak nga makapahigayon ug mining exploration ang TVI sa lima ka mga barangay sa ilang lungsod.

Matud niya, duha ka higayon nga si RD Paye mipadala kanila ug sulat ngano nga sila sa Sanguniang Bayan mosupak sa mining operation sa TVI nga kini gitugot man sa balaod ilawom sa Philipine Mining Act of 1995 human gideklarar sa Supreme Court nga ‘constitutional.’ “Dili gyud mi mosugot kay amo nang nakita sa ubang lugar nga naagian ug mina nga dako kaayo ug destroso nga gibilin. Mintras wala pa makasugod ang TVI, amo na daang supakan.”

Apan nakapatingala sa LGU sa Leon Postigo ang hugtanong pag-interbener ni RD Paye nga unta klaro man sa ilang resolusyon sa Sanguniang Bayan ug sa Association of Barangay Captain nga dili sila mosugot. Gpadal-an sa ilang resolusyon ang DENR sa rehiyon ug sa national lakip na si Presidente Gloria Macapagal-Arroyo aron mapaabot ang ilang baruganan kabahin sa laraw sa TVI nga magmina sa ilang dapit apan sigi silang gisugkal sa MGB regional director, nagkanayon si Sumalinog.

Nabalaka si Sumalinog kon molaylo ang DENR nga sila nalang sa lungsod ang mobarog kabahin sa laraw sa TVI nga mopahigayon ug mining operation sa lima ka mga barangay. Gikuwestion usab ni Atty. Jess Gal Sarmiento, Provincial Attorney si Regional Director Paye ngano nga gitugotan nga maka-operate ang TVI sa Canatuan nga wala paman kini approved Environ-mental Permit Enhancement Program kon EPEP nga usa man kini ka ‘blue print’ nga programa nga maoy sundon sa usa ka large scale miners para sa lima ngadtu sa na-polo ka tuig nga operasyon.

Matud ni Paye nga adunay approved EPEP ang TVI apan ang balig usa lamang ka tuig nga prog-rama hinungdan nga gitu-gutan kini sa ilang buhatan nga makapahigayon sa ilang mining operation. Si Jamolod mipasupot usab sa iyang pangutana kabahin sa buhis nga gibayaran sa TVI nganha sa Local Government Unit sa Siocon ug sa probinsya, ang paghakot sa mineral production nga gibaligya sa maong kompaniya didto sa Hongkong ug sa walay presensiya sa gobiyerno diha sa pagmonitor kon pila ang ilang mahipos nga mineral production ug sa iyang halin niini nga gibaliwala lamang sa DENR-MGB.

Gipasabot sa TVI nga wala nay planta ang Central Bank sa pilipinas nga motipak aron malain ang silver ug bulawan hinung-dan nga ang ‘bars’ nga ilang naproseo adto gidala sa kompaniya sa Hongkong ug didto gibaligya. Gipasabot usab sa TVI nga wala sila magkulang sa ilang gibayad nga buhis sa Local Govern-ment Unit sa Siocon ug sa probinsya sa Zamboanga del Norte. Kabahin sa sugyot nga dunay morepresentar sa gobiyerno aron mamonitor ang ilang pagbaligya ngadto sa gawas, ang TVI nagkanayon nga ila pa unang tun-an.

Ang TVI nga mao lamang ang nasentro sa pangutana mipadayag usab sa ilang kabahin nga ilang gisunod kon unsa ang unod sa Environmental Compliance Certificate kon ECC. Matud ni Rocky Dimaculangan, Director/ Public Affairs sa TVI nga nakapahimutang na sila karon ug dako nga Dam, pagbuslot ug dalan gikan sa Siocon, Zamboanga del Norte paingon sa RT Lim, Zamboanga Sibugay, pag-employ ug 650 ka mga trabahante ug kini gibahin-bahin gikan sa Zamboanga del Norte nga adunay 354, Zamboanga Sibugay nga 180 ug 121 ka buok gikan sa laing probinsya.

Si Governor Lando Yebes sa interview namahayag nga bukas siya sa tanang large scale miners nga mosulod dinhi sa Zamboanga del Norte basta ang buhis nga atua gi-remit sa Makati mapunta sa panudlanan probinsya. Matud niya, ang nahitabo karon nga ang Excise Tax nga gibayad sa TVI atua gihatag sa Makati diin nagabase ang ilang main office. Mintras nga wala pa matuman sa TVI ang gi-demanda sa kagamhanang probinsyal, gipahayag ni Governor Yebes nga pabilin siya sa iyang naha-unang baruganan nga dili mosugot nga magapadayon sa ilang mining operation ang TVI nga nakabase sa Canatuan, Siocon, Zamboanga del Norte.

Sa nasayran ning pamantalaan nga si Mayor Cesar Soriano sa lungsod sa Siocon nga kaniadto maoy nanguna sa pagsupak nga makapahigayon ug mining operation ang TVI sa Canatuan ang karon mibalitok na sa iyang baruganan. Wala pa hinoon makuhae sa iyang pamahayag si Mayor Soriano. (The New Nandau, Vol. XV No.14)

*

Balitang Ispesyal
"Porcine Diarrhea Syndrome" matang sa sakit sa baboy angay’ng bantayan –DA Reg’l Director

Ang nasudnong buhatan sa agrikultura ang miluwat karon ug usa ka advisory aron sa pagpahibalo ngadto sa tanang mga hog raisers kabahin na sa presensiya sa sakit sa baboy nga gitawag ug "Porcine Diarrhea Syndrome"(PDS), kinsa namatikdan nga mitakboy dinhi sa nasud, partikular na didto sa mga lalawigan sa Bulacan ug Batangas.

Sigun sa unod sa usa ka memorandum nga gipadangat gikan sa nasangpit nga nasudnong buhatan, ngadto na sa tanang mga DA Regional Directors niini, nga kining maong balati-an sa baboy ang mailhan pinaagi sa pagsinati ug abohon o may pagka dalag nga bolok sa hugaw sa baboy, inubanan sa tubig, diin posibleng motakboy ngadto sa tanang pangidaron sa hayop, nga mosangpot ngadto sa pagkamatay sa binuhing baboy.

Matud pa nga kining maong matang sa sakit sa baboy ang daling mokuyanap diin mitala kini ug taas nga mortality rate ngadto sa  wala pa malutas nga mga baktin, diin moabot ngadto sa 80 ngadto na sa 100 porsiento. Kining maong matang sa sakit sa baboy ang mailhan usab diin tulo ka adlaw ona manganak ang babaye nga baboy, makasinati kini ug pagpanghubag sa totoy niini, inubanan sa pagkawalay gana sa pagkaon.

Sumala pa nga kining naasoy'ng sakit ang motakod lamang pinaagi sa direktang kontak gikan sa laing baboy nga nataptan ning naasoy'ng sakit. Walay nahibaw-ang tambal alang niini sa pagka-karon, apan pinaagi sa pagbaton sa kalimpiyo sa mga palibot nga gipuy-an sa mga hayop ang makatabang ug dako dinha sa pagkuyanap sa maong sakit, sama sa: A) Paghimo ug igong pagpakabana aron mapalapdan ang pagpatuman sa mga nagkalain-laing  biosecurity measures, sama sa pag-kwarintinas sa bag-ong mga baktin; pagbutang ug mga footbaths ug vehicle baths; likayi ang pagkuha ug stocks gikan sa apektadong dapit; tukmang paglimpiyo ug pag-disinfect sa mga tangkal; hinanaling pagla-in sa mga nagda-ot nga mga baboy gikan sa mga himsog, ug uban pang gimbuhaton nga makadulot ug kaluwasan ngadto sa mga baboy.

Naga-awhag usab kining maong advisory ngadto sa tanang mga hog raisers sa pagpahibalo gilayon ngadto sa mga tukmang ahensiya dinha sa ilang mga dapit, kon ugali aduna sila'y mamatikdan nga kaso nga mopakita ug timailhan sama ning nahisgotan  sa unahan, aron kini masusi, kon kini positibo ba ning maong sakit nga Porcine diarrhea Syndrome. (Dipolog CIO Press Release, ALB)

*

Duyog sa kasaulogan tibuok kalibutan
Kawani sa kagamhanang lokal pahina pagpanglimpiyo sa mga kabaybayonan

Mopahigayon ug coastal clean-up ang mga kawani ug opisyal sa kagamhanang lokal sa Dipolog sa adlawng Biernes, Septembre 29 nga giduyogan usab sa mga estudyante sa pipila ka mga tulunghaan dinhi sa dakbayan sama sa DMC.

Sumala sa buhatan ni City Mayor Roberto Y. Uy, nga kining maong pagpanglimpiyo sa kabaybayonan sa dakbayan sugod sa Miputak beach tungod sa United Parent’s Learning School (UPLS) padulong ngadto sa Barangay Olingan ug gisugdan sa alas 8:00 sa buntag ug mitapos sa pagkahapon sa maong adlaw.

Kining pagpahigayon ning maong kalihokan sa kagamha nang lokal sa dakbayan gihimo ilabi na gayud isip pagtimaan sa International Coastal Clean-up Day ug pagduyog sa kasam tangang kasaulogan sa Philippine Civil Service Month ug Tourism Week.

Aron sa pagsiguro nga makab-ot gayud ang tumong sa pagpahigayon ning maong kali hokan nga mao ang paglimpiyo sa atong mga kababayonan, ang tanang mga kawani ug opisyal kinsa mosalmot ning maong kalihokan gi-awhag nga magdala sa ilang mga nagkalain-laing gamit sa pagpanglimpiyo sama sa bunglay sundang, sako, silhig tukog, pala, rakes, dustpans ug uban pang gamit sa pagpanghinglo. Sila giawhag usab sa ilang mga balon para paniudto tungod kay kining maong kalihokan molungtad man hangtud pa sa pagkahapon. (Dipolog CIO Press Release, ALB)

*

Dipolog City nagpalaban sa Malacañang

Nagpalaban karon sa Malacanang ang siyudad sa Dipolog nga para makaling-kawas sa pagrefund sa gidawat nga pinaskuhan sa tuig 2000 nga gidis-allow sa COA. Matud pa ni Konsehal Julius Napigquit nagpadala na ug resolusyon ang siyudad ngadto sa buhatan sa presi-dente nga naghangyo alang na sa pag-intirbiner sa disallowance nga gipakanaug sa COA sa gihatag nga fringe benefits sa tuig 2000.

Sa nasayran gisugdan na sa buhatan sa city accountant ug city treasurer ang pagdeduct sa suweldo sa mga kawani sa Dipolog para ibayad o alang sa pagrefund sa pundo nga gidawat nila sa miaging tuig 2000. Ang pagdeduct gisugdan sa pagpatuman sa nakala-bay’ng buwan sa Agosto 2006, sa dihang gipahibawo ang siyudad sa Dipolog nga nahimo nang final and executory ang disallowance nga gipakanaug sa city auditor tungod kay napakyas ang mga opisyales sa siyudad sa pagpangayo ug rekonsiderasyon o pag-apilar niini sa tukmang panahon ngadto na sa ilang regional office o kaha sa buhatan sa commissioner.

Sa sayu pa giinsistir sa mga konsehal sa Dipolog nga kini nga disallowance ilang gipangayuan ug rekonside-rasyon lakip na ang pag-apilar. Sumala pa wala sila makadawat ug kopya sa disisyon sa COA nga pinet-sahan ug Agosto 27, 2003 para makapangayo sila ug rekonsiderasyon o kaha ilang maapilar. Apan sa tantong ukay sa archives sa Sanggunian milutaw nga nakadawat ang balay balauranan ug kopya sa maong disisyon sa COA.

Matud pa ni Konsehal Napigquit kini nahitabo samtang si kanhi Konsehal Cesar Romero mao pay ilang majority floorleader niadtong tuig 2003. Si Napigquit naglibog ngano nga wala nila tukia ang maong disisyon sa COA kay sa minutes milutaw nga gipadangat ang maong dokumento ngadto sa archives sa Sanggunian.

Sumala pa niya sa pagka-dawat sa buhatan ni Mayor Uy sa maong disisyon giindorsar gilayon kini sa Sanggunian para mahimuan sa tukmang aksiyon, apan ang nahitabo gipadala ang maong dokumento ngadto na man hinoon sa archives sa balay balauranan, hinungdan nga wala gayud sila makapa-ngayo ug rekonsiderasyon o kaha makaapilar sa maong hukom. Matud pa ni Napigquit bugtong gisaligan nila mao ang pag-intirbiner sa presidente para dili na ikapadayon ang deduction sa suweldo sa mga kawani. (Press Freedom, Vol. XVIII No. 54)

*

Gipadas-og karon sa Dipolog City Prosecutors Office nga ipadayon na ang pagburuka sa kasong libel batok kang sa editor-publisher sa pamantalaang Tingog Peninsula nga unang gipasaka sa gobernador. Kini ang gipadas-og ni City Prosecutor Rodolfo Ruaya, ning dakbayan sa Dipolog atubangan sa Regional Trial Court Branch 8.

Sa manifestations nga gisumitir ni Fiscal Ruaya ngadto sa hukmanan kini nagkanayon nga sa nakalabay nga Enero 5, 2006 ang hukmanan mipagawas ug usa ka resolusyon nga midason sa mosyon ni Alan Marapao nga isuspenso una ang pagpadayon sa pagburuka sa kaso sa rason nga kini mipasaka ug petition for review sa resolution nga gipakanaug sa Dipolog City Prosecutors Office nga may nakitang lig-ong kapasikaran nga kini manubag sa kasong libel nga gipasaka batok kaniya.

Gihisgutan ni Fiscal Ruaya nga ang nasangpit nga Petition for Review nga gipasaka ni Marapao atubangan sa Department of Justice dugay rang gidismiss pinasikad sa resolusyon nga gipirmahan ni Chief State Prosecutor Jovencito Zuno nga gipaka-naug niadtong Marso 28, 2006.

Gipasabot ni Fiscal Ruaya nga atubangan sa pagdismis sa Department of Justice sa Petition for Review ni Marapao sa iyang kasong libel, wala na silay nakitang babag para ipadayon ang pagburuka sa kaso atuba-ngan sa hukmanan.

Pinasikad niini gipangayo ni Ruaya nga sugdan na sa korte ang paghusay sa kasong libel batok kang Marapao nga gipasaka ni Governor Yebes. Ang nasangpit nga kaso may kalabutan na sa migawas nga news sa pamantalaang Tingog Peninsula ug sa iyang editorial nga nagtumbok kang Governor Yebes nga nangurakot samtang konektado pa kini sa Bureau of Customs ug mao ra usay gihimo karon iyang pagka gobernador sa Zamboanga del Norte.

Samtang laing kasong libel ang giatubang usab karon ni Marapao nga gipasaka ni Konsehal Celestine “Nick” Carbonel sa dili pa kini meyembro sa Sangguniang Bayan sa Roxas tungod sa gipagawas nga balita sa manta-laang Tingog Peninsula nga si Carbonel nalakip sa “order of battle” sa mga drug pushers dinhi sa dakbayan. Sa nasayran gikan ni Konsehal Carbonel siging nangayo ug pag-oktaba sa paghusay sa maong kaso si Marapao, nga alang kaniya usa ka tataw nga dilatory tactics kay klarong walay ikasukol sa maong kaso. (Press Freedom, Vol. XVIII No. 54)

Dili ikatingala kun ang halos tanang balita nga makita sa telebisyon ug madungog sa radyo ug mabasa sa mga pamantalaan nag-asuy sa kabangis sa Bagyo Milenyo nga mihapak sa atong nasud karong mga pipila ka mga adlaw ang nanglabay. Walay undang ang pag-ulan ug paghapak sa mga kusog nga haguros sa hangin nga maoy naghatag sa mga kadaot sa ulohang dapit sa Luzon, ilabi na ang Metro Manila.

Dili lamang ang Metro Manila ang naapiktahan. Asta ang ubang dapit sa Luzon nakatilaw usab sa mapait nga gidalit sa maong bagyo. Gani, suspendido man ang tanang ang-ang sa tulunghaan ug asta na ang mga opisina sa gobiyerno lakip na ang mga pipila ka mga pribadong buhatan. Dinhi sa atong dapit,  ato gihapon nga natagamtaman ang mga pinisik sa maong bagyo kay nagsige man ug ulan ug haguros ang hangin nga maoy hinungdan sa sige ug kapalong sa sugang dagitab. Mao kini ang kalagmitang manghitabo basta kusog ang hangin. Makabalda kini sa mga buluhaton sa mga tulunghaan, buhatan ug panimalay ilabi na nga kasagaran karon sa mga tawo ang nagkinahanglan sa kuryente sa ilang adlaw-adlaw nga gikinahanglan.

Busa, angay nga ato usab nga sabton ang atong ZANECO kun ugaling dili dayon sila makalihok sa pagpabalik sa kuryente tungod kay dili baya pud lalim ang mangita sa bikil sa mga poste ilabi na kun kusog ang ulan ug hangin. Ila man hinoon nga trabaho kana apan angay usab natong hinumduman nga sila mga tawo lamang ug dili sama sa bagyong Milenyo nga kusog mohapak sa walay kukaulaw.

— oo000oo —

Dinhi sa atong dapit, sama sa kakusog sa bagyo ang kalit nga pagdagsang  ug pag-abot sa mga nagkalain-laing mga internet cafes. Halos tanang mga eskina sa mga kadalanan adunay mga ingon niining balay patigayon. Dili kini ikatingala kay sama sa bagyo, nagkadaghan ang mga  nagkinahanglan sa maong serbsiyo sa mga internet cafes. Dili lamang ang mga magtutungha ang mogamit na karon sa mga computers kondili lakip na ang mga hamtong kinsa adunay nagkalain-laing mga tuyo sa pag-internet.

Ang ato lang ikaawhag mao ang pagsubay kun kining mga internet cafes misubay ba sa mga kalagdaan sa balaod o di ba kaha sila naghupot sa igong mga permit o lisensya aron sila maka-operate sa maong klaseng patigayon. Kay kun sila wala naghupot, dakong alkansi ang matagamtaman sa kagamhanang lokal kay dili man sila makabayad sa permit sukwahi sa mga gagmay nga mga sari-sari store nga magbayad sa ilang mga obligasyon bisan pa man sa kagamay sa ilang tindahan.

Angay usab nga susihon, sama sa bagyo, mao ang pagkalit usab nga pagturok sa mga ihaw-ihaw o kan-anan nga kansang baligya barbecue diha sa daplin sa mga hilit nga lugar sa dakbayan. Pagkakaron, sama sa bagyo kusog ang maong negosyo ug kusog usab ang pagdisturbo sa ilang mga kasilinganan kay saba ug banha kaayo ang mga sonata sa videoke ilabi na kun ang mokanta hubog na ug puwerteng yabaga kaayo. Angay nga susihon kini, di ba mga kumpare ug amigo? (Dipolog Chronicle, Vol.VI No.14)

Credits: Dipolog Chronicle is published every Saturday and its Editorial Office is located at 059 Lacaya St., Dipolog and can be reached through the following Tel. No.: 212-2255

*

HULAGWAYBALITA:
 

  Alay Lakad 2006 dakong malampuson

Ang pagpahigayon sa Alay Lakad sa dakbayan sa Dipolog karong tuiga nakita nga dakong malampuson basi sa daghan kaayong miapil ug sa daku-dakong kantidad nga natigum bisan diha-diha mismo sa pagpahigayon sa lakaw ug sa pagpili sa Mr. & Miss Alay Lakad sa mga kan-didato ug kandidata sa nagkalain-laing pundok nga misalmot.

Lain usab nga nakaaghat sa pagsuporta sa maong kalihokan mao ang pag-apil ug pagpakita sa ilang matinud-anong tinguha sa mga scholars niini. Ang pagpanglakaw gipangu-nahan gayud ni Mayor Roberto Uy, Bise Mayor Senen Angeles, ang pinasidunggang mamu-mulong sa maong okasyon nga si Rosendo “Dodoy” Labad-labad kinsa usa sa mga dagkong donor ning maong kalihokan ug ubang pang mga opisyales sa dakbayan.

Gitapos ang maong lakaw didto sa AQUMAT High School didto atbang sa Dipolog School of Fishery sa Olingan diin gipahigayon ang programa ug piliay (pinaagi sa kuwartahay) sa Mr. & Miss Alaly Lakad 2006 ug dayon ang pagpahigayon sa raffles diin nanagpakadaog sa lain-laing mga premyo ang mga misalmot sa maong lakaw. (Dipolog Chronicle, Vol.VI No. 14)

*

Pulso Sa Katilingban
Cicer M. Binghay
May piniliay o wala, “the same price”

Niadtong Martes sa hapon September 26, 2006 nasugdan sa Korte Suprema pagtuki and People’s Initiatve. Mga dungganong mga maalam ug mga katilingbanong pundok sa katawhan, nanambong sa dakong kaikag kon unsay sarang himoon sa kinatas-ang Jurado sa nasod alang niining gikagubtan petition people’s initiative.

Diha usab ing mga ginagmay mga katawhan nga nagpaluyo sa taga oposisyon nga nagdalag mga plaka, banners ug mga komentaryo pagsaway nga pakanaog ang Presidenti sa iyang pwesto.  Maila kaayo nga ang gidaghanon sa nag protesta rally atubangan sa buhatan sa SC nagka gamatoy.  Timailhan nga ang ubay-ubay kanila nakonbinsi. . . nadala sa baha sa katawhan nga naninggit uyon sa pag usab sa systema sa atong pangobiyerno.

Sa kadugayan, gitugkag sumo, gisum-olan ang kadaghanan nga kaanib sa taga opposition pagpatigayon, pagpadayon, paghigayon niining protesta rally batok administrasyon kay ang mayoriya kaha nakasabot, nadutlan sa mga saad laing mga reporma o kausaban sa atong pangobiyerno nga mahaw-asan kita sa administrasyon nga nagkadugta sa graft & corruption. Katingad-an usab nga nahaduyog gahapon ang kinaiyahan.  Imbis daghang matuki gahapon sa pagtuki sa people’s initiative, wala damha mikalit kapalong ang kuryenti.  Mi brown out nga milungtad usa ka takna.  Dunay mga “outside forces” naka himog ginagmay ayuda nga malangan ang kalihokan sa SC.  Katingalahan usab nga naha-una ang SC paghatag opinion ngadto sa Sandigang Bayan nga si kanhi Presidenti Estrada pugngan sa iyan gihangyo mutambong sa himoong “oral argument” sa mga jurado sa SC.  Namaorag terorista dinhi ang kanhi presidenti nga gihigpitan.

Matingala kita nganong bisan pagtambong gahapon sa SC gipugngan ang kanhi presidenti.  Napakita dinhi unsa katalinis ang pag implementar niining administrasyon sa tanang madaginot balaodon nga makahatag pabor strebor sa ilang katuyoan.  Basin kaha mag-amok si Estrada sulod sa SC. Nakita nato nga wala na didto ang mga kanhi bantugang taga opposisyon mikuyog pagpabuhi sa dugo sa raliyestas.  Ang mga nagtikaw-tikaw ang pila lamang ka pignit sa kaniadto nga wala… maghimpos sa ilang tuyog-tumong paglumpag sa administrasyon.

Dinhi dili na gyod masipyat ang pag tagna sa mga hanap mananagna nga ang piniliay nga gitakda karong Mayo 2007 dili mahinayon. Ma postpone, maoktaba gumikan sa daghang babag ginagmay ug dinagko nga dili na matago sa mga mata sa katawhan. Dakong timailhan dinhi nga hilom pa sa tirana ang COMELEC. Pero hangtod karon ang kalihokan sa COMELEC nagpadayon pagpa rehistro sa bag-ong butantis, sa mga bag-ong palaliton nga mga butos sa mga salapi nga mokandidato, KON, ugaling kanus-a ikatakda ang piniliay.  Gipakita sa taga COMELEC nga sila naa na, nanglihok sa regular pangandam alang sa piniliay.

Hibalo ang COMELEC nga malangan gyod ilang kalihokan. Hibalo sila nga diha sa SC, kon magkina-unsa motigbabaw ang gusto sa administrasyong pag usab sa atong batakang balaod.  Nga malangan sa ginagmay gikan sa ilang pag kampanya papirmag mga pirma sa katawhan, hangtod kini sa ilang “verification” unsa ka tinuod ang ubang mga pirma molungtad ginagmay’ng panahon kon sumpay-sumpayon moabot sa gitas-on nga mokabayo sa gihatag panahon alang sa piniliay.

Masabot ugod nga kon malangan tanan ang kalihokan alang sa piniliay gumikan sa pagpakabayo sa CHA-CHA nga ma-una-una sa tanan, ang ubang mga sanga sa kagamhanan nga dunay kalabotan sa salapi gastohon sa COMELEC alang sa piniliay mahanap o kaha mahurot pa sa CHA-CHA. Dayon siguro kaayo nga dako ang katumanan sa administrasyon nga ang CHA-CHA tukion sa paagi sa CONSTITUENT ASSEMBLY, nga sila-sila lamang sa  mayoriya sa kongreso ang magtikaw-tikaw unsay bulok, nawong, pahiyom sa matang sa bag-ohong batakang balaod ang himoon.  Magbuot dinhi ang salapi.  Ang napalit nagapos na, nakaw-itan. . sa nakapalit.  Lagi “money is a horror but it can do fantastic things.” (Press Freedom, Vol. XVIII No. 54)

Ang mediaman nga pinaka way batasan

Dili ikalimod nga daghan dinhi sa atua karon ang milutaw ug milugmaw nga mga komentarista sa radyo ug kolumnista sa mga lokal nga pahayagan nga matawag tang mga hard-hitting mediamen. Halang ug hait kaayo ang ilang mga tirada apan ang katawhan ilabi na ang mga opisyales o kawani nga gitirahan nakadawat na ning maong kamatuoran nga kining tanan tipik na sa trabaho sa usa ka mediaman.

Apan adunay usa ka mediaman karon nga maoy nahimong sumsoman sa mga pagsaway sa mga katawhan tungod ning iyang pagka way batasan. Daghan karon ang mibuhi ug hiniusang komentaryo nga kining maong mediaman nag-abusar na sa iyang gahom kay gihimo na niyang behikulo ang iyang  pagka mediaman aron dauton ang mga personalidad sa mga opisyales nga kontra sa iyang Amo nga gikompirmar nga motugpo pag-usab sa iyang kandidatora pagka gobernador ning atong probinsya ning umaabot nga eleksyon sunod tuig puhon. Kining maong mediaman mao si Elmer Elmedolan…ang self-proclaimed super-mediaman!

Sumala sa atong ma-obserbahan kining maong mediaman dili na magpanuko ug daot sa personalidad sa mga tawo nga iyang gustong tirahan sa iyang programa. Ambot ug ngano nga naingon na niini kabangis ning tawhana nga mora mag way kahadlok ug gaba. Bisan sa kamatuoran nga kulang siyag hibangkaagan, isog kining mosaway sa mga tawo nga wala nay labot sa issue nga iyang gibato. Usa ka tipikal nga ehemplo mao kadtong iyang pagsaway niadto sa  igsuon ni gobernador bahin  sa balatian nga gihambin. Malipay kining makabati nga ang iyang giinitang mga tawo may gibating sakit sa lawas. Kay mokulo man gayod matag adlaw ang dugo ni Elmedolan nga makadungog sa pangalang Mejorada, haskan niining nakalukso sa katawa sa dihang may dungog siyang balita nga naospital ang maong Board Member. Karon lang bag-ohay, pila ka adlaw nga iyang gibalikbalik ug sibyag-yawyaw ang balita nga si Judge Oscar Tomarong dili na kuno kalakaw kay kuno gigabaan. Gibunyagan pa niyag Judge Too Much Wrong! Makalilisang gayod!

Of course, daghan ang nagtuo nga dili lamang kay iya kining kaugalingon nga disposition kondili kini si Elmedolan gisugo gayod sa iyang mga Amo nga ingon niana ang iyang pagamit sa gahom sa Media. Mao nga daw  wala kini kahadlok nga mohingalan sa iyang gitirahan ug mga angga nga siko gayod sa balatian kon paminawon. Pananglit, sa iyang kasuko (ambot ug ngano), iyang gibunyagan su Konsehal Mening Balisado ug “Meni”. Imagine, former City Prosecutor, tadhang abogado, kasamtangang konsehal sa dakbayan sa Dapitan makaako siyag tawag ug bunyag kaniyang “Mini’? Daghan ug daghan pa siyang gipangbunyagan nga mga opisyales sa atong kagamhanan nga kon imong paminawon maingog gayod ang imong galamhan sa katampalasan ning maong mediaman!

Karon lang bag-o, as usual, gitirahan na sab niya ang mga opisyales sa dakbayan sa Dapitan.  Usa sa iyang gituki mao kadtong mga kasong gipasaka batok sa mga motorcab drivers nga mipasada didto nga way mga prangkisa.  Suko kaayo siya ngano kunong gipangdakop ug gipasakaan ug sumbong didto sa husgado ang maong mga drivers nga unta mga kabos man sila!  Sa tonada sa iyang tingog ingon sa naka menos pa kini pagkahibalo niya sa tinuod nga pangalan sa Prosecutor nga maoy mipasaka sa sumbong… nga kaha, sa iyang pagtuo laksot kaayo kini kon ikompara sa iyahang pangalan. Yet, sa samang programa, iya sang gibatibati ug saway para sa iyahang pangalan. Yet, sa samang programa, iya sang gibatibati ug saway silang Judge Paculanang ug Judge Tomarong nga nag-derail daw sa processo sa eleksiyon nga kaso didto sa Gutalac.  Ambot kon dili man ta kini abogado, haskan kining naka-discuss sa mga proseso nga wala kuno himoa sa maong mga maghuhukom.  Ingon ba kon si kinsa na siyang naka-lecture sa maong mga Huwes nga ambot kon unsa ba gayoy nakab-ot nga kurso ning animalang dako!  Naghisgot siyag kaso nga atua pa kini sa Supreme Court yet, naghisgot na siya sa merito sa kaso sa way kukahadlok nga ma-contempt kay ang iyang nahisgotan usa ka sub judice.

Wala tingali si Elmedolan lektiyuri sa iyang Among mga abogado nga kadtong tanang gihimo sa mga maghuhukom part na kadto sa proseso.  Ugaling lang ang ilang disposition dili final mao nga kon wala mouyon ang Comelec officials sa aksiyon sa maong mga maghuhukom wala na kana magpasabot  nga wa mosabay sa proseso ang maong mga huwes.  Sama sa iyang giyawyaw didto sa Dapitan dihang ang iyang igsuon o pag-umangkon ba kadto niya nga usa sa mga drivers nga gipasakaan ug mga kaso kay nagmaneho sila didto nga way mga prangkisa ang ilang mga motorcab, wala hisgoti ni Elmedolan nga ang pagpasaka sa maong mga kaso wala mag-agi ug proseso.  Ang iyang gikasuk-an kay apil man god ang iyang igsuon o pag-umangkon nga napasakaan ug sumbong!  Ngano man Elmedolan nga wala man ka mohisgot kon ang pagpasaka sa mga kaso didto sa maong husgado nag-agi ba sa hustong proseso?  Bulok nimo!

Laing naobserbahan kanimo nga kon imo ganing i-build-up ang usa ka tawo nga posibleng mokandidato karong eleksiyon sunod Mayo, haskan kang nakadayeg sangko-sa-langit.  Sama pananglit ni Mayor Uy nga niadto haskan nimong nakaatake kay gi-perceive nga dinhi sa Dipolog City, gitayupi ni Berto ang imong Amo.  Haskang kang nakaatake niya nga kon pangutan-on mo si Berto Uy bahin niini moingon lang kinig… “Sagdi lang na siya… naa may Dios nga nagpaminaw… magabaan ra man na siya!  : Karon, kay na-kompirmar na man nga magkauban sila si Berto Uy ug Gani Amatong karong umaabot eleksiyon nabali na sab ang imong ngabil… haskang nakadayeg na sab ka ni Berto Uy!  Ulol ka, animal!

Dili hinuon ikalimod nga haskan si Elmedolan nga nakadayeg ni Noble ug Labadlabad karon kay gikompirmar man god nga kini molansar pagka Congressman sa Distrito dos ug tres.  Ug sa iyang adlaw-adlaw nga pagdayeg ning duha ka prospective candidates, iya sab nga gipangbunyagan ug laksot nga pangalan ang magsuong Representatives nga mga Jalosjos.  Kaingon mo gayod kon nagsugod na ang kumpanyahay!  Apan wala kaha makaatik kining duha karon nga gisakyan lamang sila ni Gani Amatong… nga kay gi-perceive man karon nga kining duha ka prospective candidates mga sapian, misakay lang kanila ang pildedong governor?  Nahibalo na god kita nga hilabihang kuripota kining Amo ni Elmedolan mao nga kay sapian man kuno kining duha… tua si Elmedolan kontodo dayeg gyod ug migamit matag adlaw ning pulong nga kining duha kuno maoy Divine Intervention sa Ginoo!  Divine Intervention sa imong bulhog, tarantado... Divine Intervention kana alang sa imong AMO nga naglungotlungot nang mobalik diha sa Kapitolyo!  Tungod ning duha ka sapian (kuno), isog ka ug ang imong pildedong AMO nga magbugalbugal sa mga tawong maoy mahimo nga makontra kanila!  Ug karon balik na sab kag dayeg kang Berto Uy kay sapian man kini, kini ang mogasto unya sa kandidatura ni Gani Amatong dinhi sa Dipolog?  Uy Bulhog, nakaatik na niini si Berto Uy ug nadungog namo nga nangita na kinig paagi nga makagawas sa kampo sa imong mga pildedong Amo!

Kining pagkaway batasan ni Elmer Elmedolan molugdang ra sa di madugay.  Ang pagtungina sa imong isigkatawo dili kana dawaton sa atong Ginoo. May adlaw rang moabot nga kining tawhana makatilaw ug kastigo sa kahigayonan. Peks pa! (Mindanao Star, Vol.II No.37)

Leon Postigo mi-question sa MGB batok operasyon sa TVI

Hugtanong gi-question karon sa mga kadagkuan  sa kagamhanang lokal sa lungsod sa Leon Postigo ning atong lalawigan sa Zamboanga del Norte ang Mines Geosciences Bureau (MGB) tungod sa pag-question niini sa baruganan sa mga katawhan batok sa TVI. Kagahapon atul sa gipahigayon nga mining forum kabahin sa Responsible Mining for Sustainable Development and Local Governance nga gipahigayon sa convention center kusganong gipadayag ni Sangguniang Bayan member Rosenio Sumalinog, Jr. nga maoy nag-representar ni Mayor Rolando Tablezo sa Leon Postigo ang ilang tumang kalibog kung nganong gi-question sila sa MGB sa ilang pagsupak diha na sa pagsulod sa operasyon sa TVI sa maong lungsod.

Adunay lima ka barangay ang gitinguha karon sa TVI nga minahon, kini mao ang mga barangay sa Tinuyop, Nasibak, Sipakong, Bidatag ug Titik. Sa interview sa mga sakop sa Zamboanga del Norte United Correspondents (ZNUC) giklaro ni konsehal Sumalinog nga nahibulong lamang ang Sangguniang Bayan nga ang MGB ang  misulat  sa kagamhanang lokal sa Leon Postigo pag-question niini kung nganong supak ang lungsod sa pagsulod sa operasyon sa maong kompanya.

Gihatagan ug gibug-aton sa konsehal nga ang ilang pagsupak sa TVI kini tungod kay ilang nakita sa ubang mga lugar nga giminahan ang adunay kadaot sa kinaiyahan ug ngadto sa mga katawhan busa dili nila kini itugot sa ilang lungsod nga mao usab ang mahitabo. Gipahayag ni konsehal Sumalinog nga dili pa lamang dugay usa ka resolution ang  napasar sa Sangguniang Bayan nga mipabati sa ilang pagsupak sa pagsulod sa operasyon sa TVI sa ilang lungsod  nga ilang  gipaabot ngadto sa ubang hingtungdang ahensiya sa gobyerno ug labaw sa tanan sa provincial government apan sigi usab silang gi-question sa MGB.

Nasayran nga makaduha ka higayon nga nakadawat ug sulat ang LGU-Leon Postigo gikan sa MGB pinaagi ni Regional Director Engr. Constancio A. Paye. Atul sa maong forum, gipasabot ni Paye nga ang gihimo sa MGB mao ang paghatag ug kasigurohan sa mga katawhan sa maong lungsod nga dili mahitabo ang ilang gibating kabalaka sa panahon nga mohimo na sa ilang exploration ang TVI.

Apan ang maong pagpasabot sa Regional Director sa MGB kini ang wala makapakombinser kanila sa mga katawhan sa lungsod sa Leon Postigo ug mitumaw pa niini ang mga pagduda diha na sa gihimong pag-question sa MGB sa baruganan sa kagamhanang lokal sa Leon Postigo batok sa TVI. (Mindanao Star, Vol.II No.37)

*

MORE NEWS NGA BINISAYA